Czasy przeszłe w języku francuskim

Na początku nauki języka francuskiego naturalnym pytaniem jest, ile czasy gramatyczne występują w tym języku i jak się ich uczyć. Opanowanie francuskich czasów jest kluczowe dla poprawnej komunikacji oraz skutecznej nauki gramatyki. Czas przeszły jest jednym z najważniejszych czasów gramatycznych we wszystkich językach, a język francuski nie jest wyjątkiem. W języku francuskim spotykamy różnorodne czasy francuskie, a bogactwo francuskich czasów i ich konstrukcji odgrywa kluczową rolę w nauce oraz codziennej komunikacji. Czas przeszły ma wiele zastosowań i zasad, które muszą być zrozumiane przez każdego, kto chce mówić w tym języku płynnie i poprawnie.

Nauka czasów przeszłych w języku francuskim często obejmuje praktyczne tłumaczenie zdań z języka polskiego na francuski i odwrotnie, co pozwala lepiej zrozumieć strukturę i użycie poszczególnych form. Koniugacja czasowników jest nieodłącznym elementem nauki czasów w języku francuskim, ponieważ poprawna odmiana czasowników wpływa na zrozumienie i stosowanie różnych czasów.

W tym artykule omówimy zasady czasu przeszłego w języku francuskim, jakie czasy się w nim znajdują oraz przykłady ich stosowania. Przedstawimy także różne formy czasów przeszłych i ich praktyczne zastosowanie w komunikacji.

Czasy przeszłe w języku francuskim

W języku francuskim istnieją trzy główne czasy przeszłe: imparfait (czas przeszły niedokonany), passé composé (czas przeszły dokonany), oraz plus-que-parfait (czas zaprzeszły). Imparfait, czyli czas przeszły niedokonany, używany jest do opisywania czynności o nieokreślonym czasie trwania, które miały miejsce w przeszłości, często powtarzających się lub trwających przez pewien czas. Czas przeszły niedokonany (imparfait) służy do opisywania czynności, których czas trwania nie jest dokładnie określony.

W języku francuskim występuje kilka czasów przeszłych, które różnią się funkcją i zastosowaniem.

1. Imparfait (czas przeszły prosty)

Imparfait to czas przeszły niedokonany, czyli czas przeszły prosty, który jest używany do opisywania długotrwałych lub powtarzających się działań w przeszłości. W czasie imparfait opisujemy czynności powtarzające się lub trwające w przeszłości, często w kontraście do innych czasów przeszłych, takich jak passé composé czy plus-que-parfait. Czas ten jest tworzony przez dodanie końcówki do rdzenia czasownika.

Czas przeszły niedokonany (imparfait) jest używany do opisywania sytuacji, ludzi, pogody oraz czynności, których czasu trwania nie znamy.

Oto przykładowe końcówki dla czasownika avoir (mieć):

• j’avais (miałem/miałam)
• tu avais (miałeś/miałaś)
• il/elle avait (miał/miała)
• nous avions (mieliśmy)
• vous aviez (mieliście/miałyście)
• ils/elles avaient (mieli/miały)

Oto przykłady zdań z użyciem czasu imparfait:

• J’avais un chat quand j’étais petit(e). (Miałem kota, kiedy byłem/byłam mały/a.)
• Il faisait beau hier. (Wczoraj było ładnie.)
• Elle habitait à Paris. (Mieszkała w Paryżu.)

2. Passé composé (czas przeszły złożony)

Passé composé to czas przeszły dokonany w języku polskim, który jest używany do opisywania konkretnych działań, które miały miejsce w przeszłości i zostały już zakończone. Czas ten tworzymy z czasownikiem posiłkowym avoir lub être w czasie teraźniejszym oraz imiesłów czasu przeszłego (participe passé), który tworzymy od bezokolicznika czasownika. Passé composé tworzymy z czasownikiem posiłkowym avoir lub être w czasie teraźniejszym oraz imiesłowem czasu przeszłego.

Czasownik posiłkowy avoir jest używany z większością czasowników, natomiast czasownik posiłkowy être stosujemy z czasownikami ruchu oraz czasownikami zwrotnymi. W zdaniach z czasownikiem posiłkowym avoir participe passé uzgadniamy z dopełnieniem bliższym, jeśli występuje przed czasownikiem, a w zdaniach z être – z podmiotem. Uzgodnienie participe passé w passé composé zależy od podmiotu i dopełnienia bliższego w zdaniu. W przypadku rodzaju żeńskiego do participe passé dodajemy końcówkę -e, a w liczbie mnogiej -s. Przykład: je me suis réveillé (obudziłem się), je me suis réveillée (obudziłam się – rodzaj żeński), nous nous sommes réveillés (obudziliśmy się – liczba mnoga), elles se sont réveillées (obudziły się – rodzaj żeński, liczba mnoga). Warto pamiętać, że niektóre czasowniki mają nieregularne formy imiesłowu czasu przeszłego.

Oto przykłady odmiany czasownika avoir jako czasownika posiłkowego:

• j’ai eu (miałem/miałam)
• tu as eu (miałeś/miałaś)
• il/elle a eu (miał/miała)
• nous avons eu (mieliśmy)
• vous avez eu (mieliście/miałyście)
• ils/elles ont eu (mieli/miały)

A oto przykłady odmiany czasownika être jako czasownika posiłkowego:

• je suis allé(e) (poszedłem/poszłam)
• tu es allé(e) (poszedłeś/poszłaś)
• il/elle est allé(e) (poszedł/poszła)
• nous sommes allé(e)s (poszliśmy/poszłyśmy)
• vous êtes allé(e)(s) (poszliście/poszłyście)
• ils/elles sont allé(e)s (poszli/poszły)

Przykładowe zdania w passé composé z różnymi czasownikami:

• J’ai mangé une pomme. (Zjadłem/jadłam jabłko.)
• Tu as fini ton travail. (Skończyłeś/skończyłaś swoją pracę.)
• Il est parti hier. (On wyszedł/wyjechał wczoraj.) – partir jest czasownikiem ruchu, odmienia się z être.
• Nous sommes allés au cinéma. (Poszliśmy do kina.) – aller odmienia się z être.
• J’ai passé une bonne journée. (Spędziłem dobry dzień.) – passer z avoir jako czasownikiem posiłkowym.
• J’ai préparé le dîner à 19 heures. (Przygotowałem kolację o 19 godzinie.)
• Je me suis réveillé(e) tôt. (Obudziłem/obudziłam się wcześnie.) – se réveiller odmienia się z czasownikiem posiłkowym être, participe passé uzgadniamy z rodzajem i liczbą podmiotu.

W zdaniach z passé composé należy zwrócić uwagę na miejsce dopełnienia i podmiotu, ponieważ wpływa to na uzgadnianie formy participe passé. W zdaniach z czasownikami zwrotnymi również stosujemy czasownik posiłkowy être i uzgadniamy participe passé z podmiotem lub dopełnieniem bliższym, jeśli występuje przed czasownikiem. Niektóre czasowniki mają nieregularne końcówki imiesłowu czasu przeszłego, dlatego warto zapoznać się z ich listą i zasadami odmiany. Passé composé jest najczęściej używanym czasem do opisywania wydarzeń z przeszłości, które miały miejsce i zostały zakończone.

3. Plus-que-parfait (czas przeszły zaprzeszły)

Plus-que-parfait to czas przeszły zaprzeszły, czyli czas zaprzeszły w języku polskim, który jest używany do opisywania działań, które miały miejsce przed innymi działaniami w przeszłości. Do tworzenia plus-que-parfait używamy imparfait (czasu przeszłego niedokonanego) czasownika posiłkowego avoir lub être oraz imiesłowu czasu przeszłego (participe passé) głównego czasownika. Imparfait, czyli czas przeszły niedokonany, opisuje czynności trwające, powtarzające się lub nieokreślone w przeszłości, a w plus-que-parfait pełni funkcję czasownika posiłkowego. Uzgadnianie participe passé zależy od podmiotu i dopełnienia w zdaniu. Oto przykłady:

• j’avais mangé (zjadłem/zjadłam)
• tu avais mangé (zjadłeś/zjadłaś)
• il/elle avait mangé (zjadł/zjadła)
• nous avions mangé (zjedliśmy/zjadłyśmy)
• vous aviez mangé (zjedliście/zjadłyście)
• ils/elles avaient mangé (zjedli/zjadły)

Oto przykłady zdań z użyciem czasu plus-que-parfait:

• J’avais mangé quand il est arrivé. (Zjadłem/jadłam, gdy on/ona przyjechał(a).)
• Tu avais déjà fini ton travail quand j’ai commencé. (Już skończyłeś/skończyłaś swoją pracę, gdy ja zacząłem/zaczęłam.)
• Elle avait vu le film avant moi. (Zobaczyła film przed mną.)

Czas przeszły w języku francuskim jest ważnym elementem nauki tego języka. Opanowanie tego czasu pozwala na opisywanie działań i wydarzeń, które miały miejsce w przeszłości. W języku francuskim istnieje kilka form czasu przeszłego, z których najczęściej używaną jest czas passé composé. Czas ten składa się z czasownika posiłkowego (avoir lub czasownikiem être) oraz imiesłowu czasu przeszłego. Należy zwrócić uwagę na to, czy czasownik jest nieregularny i czy wymaga użycia czasownikiem être jako czasownika posiłkowego, zwłaszcza dla czasowników związanych z przemieszczaniem się lub zmianą stanu. Pamiętaj również o różnicy między czasem passé composé a czasem imparfait (czas przeszły niedokonany), który stosujemy do opisywania czynności trwających, powtarzających się lub nieokreślonych w przeszłości, a także o formie czasu plus-que-parfait (czas zaprzeszły), która jest używana do opisywania działań, które miały miejsce przed innymi działaniami w przeszłości. Uzgadnianie imiesłowu czasu przeszłego w passé composé i plus-que-parfait zależy od podmiotem i dopełnieniem w zdaniu.

Jeśli chcesz podnieść swoje kompetencje lub po prostu zacząć rozwijać nowe umiejętności zapisz się na lekcje języka francuskiego onlinew naszej szkole!

4. Porównanie z czasem teraźniejszym i przyszłym

Zrozumienie różnic pomiędzy czasem przeszłym złożonym, czyli le passé composé, a czasem teraźniejszym (le présent) i przyszłym (le futur) jest kluczowe dla każdego, kto chce swobodnie posługiwać się językiem francuskim. Le passé composé służy do opisywania czynności, które miały miejsce w przeszłości i zostały już zakończone. Dla porównania, le présent odnosi się do sytuacji dziejących się w chwili obecnej, natomiast le futur pozwala mówić o wydarzeniach, które dopiero nastąpią.

Poza podstawowym czasem przyszłym, warto znać czas przyszły prosty (futur simple, le futur simple), który służy do mówienia o planach i wydarzeniach w przyszłości, które nie są jeszcze pewne. Aby utworzyć ten czas, wystarczy dodać odpowiednie końcówki do bezokolicznika czasownika, np. “Je parlerai” (Będę mówić). Le futur proche to z kolei czas używany w mowie potocznej do wyrażania bliskich planów lub zamiarów, tworzony przez odmienione “aller” + bezokolicznik, np. “Je vais partir” (Zaraz wyjdę).

Przykładowo, jeśli chcemy powiedzieć, że poszliśmy do kina wczoraj, użyjemy czasu przeszłego złożonego: “Je suis allé au cinéma hier”. Gdy mówimy o tym, co robimy teraz, powiemy: “Je vais au cinéma” (Idę do kina). Natomiast planując wyjście do kina w przyszłości, użyjemy czasu przyszłego: “J’irai au cinéma demain” (Pójdę do kina jutro). Jeśli chcemy powiedzieć, że właśnie wróciliśmy z kina, użyjemy konstrukcji le passé récent: “Je viens d’aller au cinéma” (Właśnie byłem w kinie).

W języku francuskim istnieją także czasy literackie, takie jak le passé simple i le passé antérieur, używane głównie w tekstach pisanych, np. powieściach, oraz na poziomie zaawansowanym. W codziennej mowie spotykane są rzadko, ale warto je znać, jeśli interesuje nas literatura francuska.

Warto pamiętać, że le passé composé składa się z dwóch elementów: czasownika posiłkowego (najczęściej avoir, ale czasami être) w czasie teraźniejszym oraz imiesłowu czasu przeszłego (participe passé). Przykład: “J’ai mangé” (Zjadłem), gdzie “ai” to forma czasownika posiłkowego avoir, a “mangé” to participe passé.

Aby wyrazić czas trwania czynności w przeszłości, używamy okoliczników czasu, takich jak “il y a 5 ans” (5 lat temu) czy “l’année dernière” (w zeszłym roku). Przykład: “Il y a deux jours, j’ai rencontré Paul” (Dwa dni temu spotkałem Paula). Wyrażenie “il y” służy także do opisu istnienia czegoś w przeszłości, np. “Il y avait beaucoup de monde” (Było dużo ludzi).

W codziennej komunikacji le passé composé jest najczęściej używanym czasem do opisywania wydarzeń z przeszłości, które miały miejsce i zostały zakończone. Dzięki temu możemy precyzyjnie wyrażać, co zrobiliśmy, kiedy to się wydarzyło i jakie miało to znaczenie dla dalszego ciągu rozmowy. Warto znać wyrażenie “tout à coup” (nagle), które podkreśla nagłość wydarzenia w przeszłości, np. “Tout à coup, il a commencé à pleuvoir” (Nagle zaczęło padać).

Z kolei le présent i le futur pozwalają nam mówić o teraźniejszości i przyszłości, co jest równie ważne dla pełnego opanowania języka francuskiego.

Rozróżnianie tych czasów i umiejętność ich stosowania sprawia, że nasze wypowiedzi w języku francuskim stają się bardziej naturalne i zrozumiałe dla rozmówców. Jeśli chcesz swobodnie opowiadać o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, warto poćwiczyć budowanie zdań z użyciem le passé composé, le présent oraz le futur na przykładach z własnego życia.

Autor:

Małgorzata Wróblewska

Dyrektor szkoły Salut Hola. Zapraszam do kontaktu na LinkedIn.